New India: దేశంలో ‘మహోద్యమం’ మొదలైందంటూ, ఢిల్లీ వీధుల్లో వెల్లువెత్తుతున్న నిరసనలను ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణగా అభివర్ణించే కథనాలను ఈ మధ్య కాలంలో ఎక్కువగా చూస్తున్నాం. రోడ్లపైకి వస్తున్న జనం, వినిపిస్తున్న నినాదాలు కచ్చితంగా ప్రజాస్వామ్య చైతన్యానికి ప్రతీకలే. అయితే, ఒక తార్కిక కోణంలో ఆలోచిస్తే.. ఈ తరహా ఉద్రేక పూరిత ఉద్యమాలు కేవలం నాయకులను, ప్రభుత్వాలను మార్చడానికే పరిమితమవుతున్నాయా? లేక నిజమైన ‘నవభారత’ నిర్మాణానికి పునాదులు వేస్తున్నాయా? అనే ప్రశ్న ఉదయిస్తుంది.
స్వతంత్ర భారత 80 ఏళ్ల ప్రస్థానాన్ని పరిశీలిస్తే.. 70లలో విప్లవాత్మకంగా సాగిన జేపీ (జయప్రకాష్ నారాయణ్) ఉద్యమం నుంచి, 90లలో ఊపందుకున్న సామాజిక పోరాటాల వరకు, అలాగే గత దశాబ్దంలో వచ్చిన అవినీతి వ్యతిరేక ఉద్యమాల వరకు ఎన్నో మహోద్యమాలను ఈ దేశం చూసింది. ఈ ఉద్యమాలన్నీ తాత్కాలికంగా జనాగ్రహాన్ని రగిల్చి, గద్దెలపై ఉన్న నాయకులను కిందకు దింపి, నూతన రాజకీయ శక్తులకు జన్మనిచ్చాయి. కానీ, సామాజికంగా, వ్యవస్థాగతంగా సాధించిన సమూల మార్పు మాత్రం శూన్యమనే చెప్పాలి.
శాసన, కార్యనిర్వాహక, న్యాయ వ్యవస్థల్లో వేళ్లూనుకున్న లోపాలను సరిదిద్ది, ఒక నూతన భారతాన్ని నిర్మించే దిశగా ఏ ఉద్యమమూ శాశ్వతమైన కార్యాచరణను రూపొందించలేకపోయింది. ఉద్యమం ముగిసి, ఆందోళనకారులు అధికారాన్ని చేపట్టిన మరుక్షణమే.. పాత రాజకీయ రూపురేఖలే మళ్లీ ప్రత్యక్షమయ్యాయి. అవినీతి, బంధుప్రీతి, కులం, మతం, ప్రాంతం అనే సంకెళ్ల నుంచి ఈ దేశం నేటికీ పూర్తిస్థాయిలో బయటపడలేకపోయింది.
ఏదో ఒక వ్యక్తిని దింపడమో, ఒక వ్యవస్థపై నినాదాలు చేయడమో ఉద్యమానికి తక్షణ లక్ష్యం కావొచ్చు. కానీ అది ‘మహోద్యమం’గా సార్థకత పొందాలంటే, దానికి స్పష్టమైన నిర్మాణాత్మక సిద్ధాంతం ఉండాలి. వీధుల్లో వెల్లువెత్తే ఆక్రోశం చట్టసభలలో విప్లవాత్మక మార్పులకు, పారదర్శక పాలనకు బాటలు వేయాలి. పాత సీసాల్లో కొత్త మద్యం చందాన కేవలం ప్రభుత్వాలను మార్చే మరో ఉద్యమంగా మిగిలిపోతే.. అది చరిత్ర పుటల్లో మరో విఫల ప్రయత్నంగానే మిగిలిపోతుంది. ఆందోళనలు, నిరసనలు నవభారత నిర్మాణానికి పునాదిరాళ్లుగా మారినప్పుడే ఆ ఉద్యమాలకు అసలైన విలువ, విజయం లభిస్తాయి.
