property rights: సమాజంలో ఒకప్పుడు “పెళ్లై అత్తగారింటికి వెళ్లిన కూతురు ఆ ఇంటిదే” అనే భావన బలంగా ఉండేది. పుట్టింటి ఆస్తిలో ఆమెకు కేవలం బట్టలు, పెళ్లి ఖర్చులు మాత్రమే దక్కుతాయనే అపోరాలు చాలా చోట్ల ఉండేవి. కానీ కాలం మారింది, చట్టాలు మారాగా, భారతీయ న్యాయ వ్యవస్థ మహిళలకు రక్షణ కవచంగా నిలిచింది. ఒక అమ్మాయికి వివాహం జరిగినంత మాత్రాన పుట్టింటి ఆస్తులపై ఆమెకు ఉన్న మాతృగత హక్కులు ఏమాత్రం చెరిగిపోవు. చట్టపరంగా ఆమె ఇప్పటికీ తన తండ్రి ఆస్తిలో కొడుకుతో సమానమైన గౌరవాన్ని, వాటాను పొందే అర్హురాలే. ఈ విషయమై చట్టం కల్పించిన భరోసా ఏమిటో లోతుగా పరిశీలిద్దాం.
చట్టంలో వచ్చిన విప్లవాత్మక మార్పులు: కోపార్సనర్లుగా కుమార్తెలు
భారతదేశంలో మహిళల ఆస్తి హక్కుల చరిత్రను గమనిస్తే, 2005 లో తెచ్చిన హిందూ వారసత్వ సవరణ చట్టం ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది. అంతకుముందు ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తులలో కేవలం మగ సంతానానికే కొపార్సనర్ (సమాన హక్కుదారు) హోదా ఉండేది. కానీ ఈ సవరణ ద్వారా చట్టం తన రూపురేఖలను మార్చుకుంటూ, కుమార్తెలను కూడా కొపార్సనర్లుగా గుర్తించింది. దీనికి మరింత బలంచేకూరుస్తూ 2020లో సుప్రీంకోర్టు “వినీతా శర్మ వర్సెస్ రాకేష్ శర్మ” చారిత్రాత్మక తీర్పు వెలువరించింది. ఈ తీర్పు ప్రకారం, తండ్రి 2005 నాటికి జీవించి ఉన్నా లేకపోయినా, కుమార్తె పుట్టుకతోనే ఈ సమాన హక్కును కలిగి ఉంటుందని స్పష్టం చేయడం జరిగింది. అంటే జన్మతః వచ్చే ఈ హక్కును ఏ బంధం కూడా వేరు చేయలేదు.
పూర్వీకుల ఆస్తి – తండ్రి సైతం మార్చలేని హక్కు
తండ్రికి తన తండ్రి లేదా తాతల నుంచి వారసత్వంగా సంక్రమించిన ఆస్తిని ‘పూర్వీకుల ఆస్తి’ (Ancestral Property) అంటారు. ఈ తరహా ఆస్తుల విషయంలో వివాహిత కూతురికి కుమారుడితో పాటు సంపూర్ణంగా సమాన వాటా ఉంటుంది. ఒక ముఖ్యమైన విషయమేమిటంటే, ఈ పూర్వీకుల ఆస్తిలో కూతురి హక్కును తండ్రి కానీ, కుటుంబంలోని ఇతర సభ్యులు కానీ ఏకపక్షంగా రద్దు చేయడానికి లేదా తొలగించడానికి ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వీలుపడదు. ఒకవేళ ఆస్తి పంపకాల సమయంలో ఎవరైనా అన్యాయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తే, కూతురు నేరుగా కోర్టును ఆశ్రయించి చట్టబద్ధంగా తన వాటాను సాధించుకునే పూర్తి అధికారం కలిగి ఉంది.
స్వార్జిత ఆస్తులు మరియు విలునామా (Will) పాత్ర
పూర్వీకుల ఆస్తికి, తండ్రి స్వయంగా కష్టపడి సంపాదించుకున్న ‘స్వార్జిత ఆస్తి’కి మధ్య స్పష్టమైన తేడా ఉంటుంది. తండ్రి ఎటువంటి విలునామా (Will) రాయకుండా మరణిస్తే, ఆ స్వార్జిత ఆస్తి చట్టప్రకారం ‘మొదటి శ్రేణి వారసులు’ (Class-I Heirs) అయిన భార్య, కుమారులు, కుమార్తెలు, తల్లికి సమానంగా చెందుతుంది. ఈ సందర్భంలోనూ వివాహిత కూతురికి సోదరులతో పాటు సమాన వాటా లభిస్తుంది. అయితే, తండ్రి తన జీవనకాలంలో పూర్తి స్పృహతో తన స్వార్జిత ఆస్తిపై ఒక చెల్లుబాటు అయ్యే విలునామా లేదా గిఫ్ట్ డీడ్ రాసి వేరే వారికి కేటాయిస్తే మాత్రం, ఆస్తి ఆ విలునామా ప్రకారమే వెళుతుంది. అటువంటి సందర్భంలో కుమార్తె ఆ స్వార్జిత ఆస్తిని క్లెయిమ్ చేయడం కుదరదు.
అపోరాలను వీడండి – చట్టం మీ వెంటే ఉంది
చాలామంది ఇళ్లల్లో “పెళ్లైతే అత్తగారింట్లో స్థిరపడతారు కదా, ఇక పుట్టింటి ఆస్తితో పనేంటి?” అనే పాతకాలపు ఆలోచనలు వినిపిస్తుంటాయి. కానీ న్యాయస్థానాలు ఎన్నోసార్లు స్పష్టం చేసినట్లుగా, వివాహం అనేది మహిళల ఆస్తి హక్కులను ఎప్పటికీ భంగపరచలేదు. చట్టం కల్పించిన ఈ బలమైన రక్షణల పట్ల ప్రతీ మహిళా అవగాహన కలిగి ఉండటం చాలా ముఖ్యం. ఎక్కడైనా వివక్ష ఎదురైనా, హక్కులు కోల్పోతున్నట్లు అనిపించినా, రాజ్యాంగం, చట్టం అందించిన ఈ అండతో ధైర్యంగా ముందుకు అడుగువేయవచ్చు. సమానత్వమే పునాదిగా సాగే ఈ ప్రయాణంలో మహిళల ఆర్థిక భద్రతకు మన చట్టాలు అండగా నిలుస్తున్నాయి.
