Water Crisis: భారతదేశంలో మురుగునీటి శుద్ధి (సీవెజ్ ట్రీట్మెంట్), పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ రంగంలో నెలకొన్న వాస్తవ పరిస్థితులు ఒక విషాదకరమైన యథార్థాన్ని కళ్లకు కడుతున్నాయి. కేవలం ఐదు గంగా పరీవాహక రాష్ట్రాల నుండే ప్రతిరోజూ 10,000 మిలియన్ లీటర్లకు పైగా మురుగునీరు ఉత్పత్తి అవుతుండగా, అధికారికంగా అందుబాటులో ఉన్న శుద్ధి సామర్థ్యం కేవలం 40% మాత్రమే. కాగితాలపై ప్లాంట్లు ఏర్పాటవుతున్నప్పటికీ, క్షేత్రస్థాయిలో వాటి నిర్వహణ లోపించడం వల్ల నదులు, భూగర్భ జలాలు ప్రమాదకర స్థాయిలో కలుషితమవుతున్నాయి. పర్యవేక్షణ కేంద్రాలు ఇప్పటికీ తీవ్ర ఆందోళనకరమైన మల కోలిఫామ్ (Fecal Coliform) స్థాయిలను చూపిస్తూనే ఉన్నాయి.
ఈ సంక్షోభం వెనుక కేవలం సాంకేతిక లోపాలు మాత్రమే కాకుండా, ప్రభుత్వ యంత్రాంగంలో జవాబుదారీతనం కొరవడటం ప్రధాన కారణం. కాగితాలపై అనుమతులు పొందిన ప్లాంట్లు, ప్రకటనలకే పరిమితమైన నిధులు ప్రగతికి నిదర్శనంగా చూపబడుతున్నాయి. కానీ, ఆచరణలో పనిచేస్తున్న ప్లాంట్లు తక్కువగా ఉండటం, కిందిస్థాయి ప్రజలకు దీనిపై సరైన అవగాహన లేకపోవడం వల్ల ఈ సమస్య దశాబ్దాలుగా పరిష్కారానికి నోచుకోవడం లేదు. వ్యవస్థాగత వైఫల్యాలను ప్రశ్నించే యంత్రాంగం బలహీనంగా ఉండటమే ఇందుకు మూలకారణం.
ప్రత్యామ్నాయాల మాయాజాలం.. మధ్యతరగతి మౌనం
ఈ నీటి కాలుష్య సమస్యను ఎదుర్కొనేందుకు ధనిక వర్గాలు, కొంతవరకు ఉన్నత మధ్యతరగతి ప్రజలు ఆర్.ఓ. (RO) వ్యవస్థలు, బాటిల్ వాటర్, ప్రైవేట్ బోర్వెల్స్ వంటి ప్రత్యామ్నాయాలను ఎంచుకుంటున్నారు. ఇవి ప్రతినెలా కుటుంబ బడ్జెట్లో సాధారణ ఖర్చులుగా మారిపోయాయి. అయితే, సమాజంలో అత్యధికంగా ఉన్న పేదలు, బలహీన వర్గాల వద్ద ఇటువంటి ఖరీదైన ప్రత్యామ్నాయాలను ఏర్పాటు చేసుకునే ఆర్థిక బలం లేదు.
మెరుగైన మౌలిక వసతులను డిమాండ్ చేయలేని స్థాయిలో మధ్యతరగతి వర్గం చిన్నదిగా మరియు పరిమిత శక్తితో ఉండటంతో, ప్రభుత్వాలు ప్రజా సంక్షేమం పట్ల ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపాల్సిన అవసరం లేకుండా పోయింది. ఫలితంగా, వ్యవస్థ ఎంతగా విఫలమైనా పాలకులపై ఎలాంటి రాజకీయ ప్రభావం పడదు. సామాన్యుల ఆరోగ్యం పణంగా పడుతున్నా, ఈ అసమానతే భారతదేశంలో ప్రజా సేవలను నిర్లక్ష్యం చేయడానికి ప్రధాన కారణంగా మారుతోంది.
జవాబుదారీతనం, పాలనా వ్యవస్థల తేడా
ప్రజాస్వామ్యంలో నిజమైన జవాబుదారీతనం అనేది పౌరుల చైతన్యం ద్వారా మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది. సమాజంలో ప్రతి ఒక్కరూ పౌరులుగా పరిగణించబడి, తమ ఓటు హక్కు, ప్రశ్నించే తత్వం ద్వారా ప్రభుత్వాన్ని మార్చగల శక్తి కలిగి ఉన్నప్పుడు మాత్రమే పాలకులు బాధ్యతాయుతంగా ప్రవర్తిస్తారు. పౌరుల నుంచి రావలసిన ఆ ఒత్తిడి లేకపోవడం వల్ల, మౌలిక రంగాల్లో పెట్టుబడులు కేవలం లెక్కలకే పరిమితమవుతున్నాయి.
భారతదేశంలోని జనాభా విస్తృతి, పేదరికం, అసమానతల కారణంగా వ్యవస్థలను సరిదిద్దడం ప్రభుత్వాలకు ఒక పెద్ద సవాలుగా మారుతోంది. అయితే, కేవలం వనరుల కొరత కంటే రాజకీయ ఇచ్ఛాశక్తి లోపించడం, పారదర్శకత లేకపోవడం వల్లే ఈ నీటి సంక్షోభం శాశ్వత రూపం దాల్చుతోంది. పౌరులు తమ ప్రాథమిక హక్కులైన స్వచ్ఛమైన గాలి, నీటి కోసం గళం విప్పనంత కాలం ఈ పరిస్థితి మారడం కష్టం.
మార్పు కోసం చేయవలసింది ఏమిటి?
ఈ నీటి సంక్షోభం నుంచి బయటపడాలంటే కేవలం మురుగునీటి శుద్ధి కేంద్రాల నిర్మాణం సరిపోదు.. వాటి నిర్వహణలో సంపూర్ణ పారదర్శకత ఉండాలి. ప్లాంట్లు సక్రమంగా పనిచేస్తున్నాయా లేదా అనేదానిపై స్వతంత్ర ఆడిటింగ్ జరగాలి. అలాగే, స్థానిక ప్రజలకు కాలుష్య స్థాయిలపై అవగాహన కల్పించి, వారిని కూడా ఈ పర్యవేక్షణ ప్రక్రియలో భాగస్వామ్యులను చేయాలి.
ప్రభుత్వాలు కేవలం కాగితాలపై లక్ష్యాలను సాధించడం మాని, క్షేత్రస్థాయి ఫలితాలకు జవాబుదారీగా మారినప్పుడే అసమైన ప్రగతి సాధ్యమవుతుంది. ప్రజారోగ్యాన్ని హరించే ఈ మురుగునీటి సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం లభించాలంటే, పౌర సమాజం నుంచి బలమైన డిమాండ్ రావడంతో పాటు, పాలకులలో నిజమైన చిత్తశుద్ధి ఉండటం అత్యంత ముఖ్యం.
